Grab tại Việt Nam: Một mối quan hệ, Ba bộ luật điều chỉnh

WE@WORK: Xin chào chị Hà Đặng, như chị đã biết những ngày qua câu chuyện hàng trăm tài xế Grab tắt ứng dụng, tập trung diễu hành phản đối Grab tăng tỉ lệ chiết khấu đã lại tiếp tục nóng lên trên các phương tiện thông tin đại chúng. Là một chuyên gia về quan hệ lao động thương mại và phát triển nhân sự tổ chức, chị nhận định vấn đề này như thế nào?


MỘT MỐI QUAN HỆ, BA LUẬT ĐIỀU CHỈNH


Hà Đặng: Đây không phải lần đâu tiên các tài xế tắt ứng dụng và tập trung phản đối các thay đổi chính sách của Grab. Và Grab cũng không phải là hàng xe công nghệ duy nhất gặp vấn đề tài xế đình công. Các hãng khác như GOEYAK… BE đều đã gặp phải vấn đề này từ vài năm trở lại đây, kể từ khi chương trình thí điểm 24 (Đề án thí điểm nêu trên tại văn bản số 1850/TTg-KTN ngày 19/10/2015.) hay còn gọi là giai đoạn “trăng mật” sắp kết thúc.



Hàng trăm tài xế điễu hành tập trung phản đối Công ty để đòi hỏi cơ chế chiết khấu công bằng hơn, minh bạch hơn, về căn bản không khác gì hàng ngàn công nhân đình công đòi tăng lương, giảm giờ làm, yêu cầu Doanh nghiệp sản xuất đối thoại trong nhiều năm qua.

Điều khác biệt ở đây là Công nhân và Doanh nghiệp là hai chủ thể được điều chỉnh duy nhất bởi Luật lao dộng. Trong khi đó, Tài xế và Grab Việt Nam, đáng tiếc, theo rất nhiều quan điểm và ý kiến khác nhau, … dường như có thể đang được điều chỉnh bởi … cả ba luật: Luật Thương mại 2005, Luật Dân sự 2005 và Luật lao động 2012/2019, kể cả khi Grab có được coi là doanh nghiệp vận tải hay cung ứng dịch vụ môi giới công nghệ.



Về Luật Dân sự 2005, Điều 513 quy định “Hợp đồng dịch vụ là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cung ứng dịch vụ (tài xế Grab) thực hiện công việc cho bên thuê dịch vụ, còn bên thuê dịch vụ (Grab) phải trả tiền dịch vụ cho bên cung ứng dịch vụ”

Về Luật thương mại 2005, Điều 3.1 xác định “hoạt động thương mại (giữa Grab & tài xế Grab) là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lời khác” - Nhưng cũng tại điều 2.5 Luật này, các hoạt động thương mại đều phải được thực hiện bởi thương nhân có đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên tài xế Grab có thể được nằm trong nhóm trường hợp “các cá nhân hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên không phải đăng ký kinh doanh” như “đánh giày, bán vé số, sửa xe, chữa khóa, … và các dịch vụ khác có hoặc không có địa điểm cố định (Nghị định 39/2007/ND-CP)

Còn đối với pháp luật lao động, nếu Bộ luật năm 2012 chưa đề cập tới, thì năm 2019 khái niệm “người làm việc không có quan hệ lao động” đã được đưa vào Dự thảo được quốc hội thông qua. Đây là nỗ lực mở rộng phạm vi bảo vệ người lao động làm việc trong khu vực việc làm phi chính thức của Nhà nước, bao gồm cả tài xế công nghệ. Tiếc rằng sau khái niệm, chưa có bất kỳ hướng dẫn cụ thể nào về đối tượng này.



CHÚNG TA ĐANG HIỂU MỐI QUAN HỆ NÀY NHƯ THẾ NÀO?


Hiện chưa có nghiên cứu hay báo cáo đầy đủ về hoạt động kinh doanh và quan hệ việc làm/hợptác của các hãng công nghệ như Grab với tài xế (bao gồm tài xế độc lập & tài xế thuộc hợp tác xã). Nếu bạn đọc kỹ những bài viết phổ biến nhất về vấn đề này thì có 3 góc nhìn cơ bản như sau:


  1. Dường như hai bên đang duy trì quan hệ "thương mại" theo hợp đồng thương mại do luật Thương mại 2005 điều chỉnh. Danh sách liệt kê "các cá nhân đang hoạt động thương mại một cách độc lập" có thể bao gồm tài xế Grab mặc dù họ không phải là "thương nhân" có đăng ký kinh doanh;

  2. Dường như Grab đang duy trì quan hệ "dân sự" với tài xế thông qua hợp đồng dân sự và chịu sự điều chỉnh của luật Dân sự 2005. Điều này được thể hiện qua các phân tích kỹ thuật của các hãng luật quốc tế, luật sư trong nước về mối quan hệ "trái với quy định pháp luật khi doanh nghiệp thực hiện ký hợp đồng dịch vụ với cá nhân không đăng ký kinh doanh." Chưa kể nhiều luật sư phân tích hợp đồng hai bên ký kết hiện nay là hợp đồng dân sự mẫu nên không phải là hợp đồng dịch vụ hay thương mại; Có ý kiến cần bảo vệ quyền lợi tài xế thông qua điều 504 Luật Dân sự về việc Grab lạm dụng hợp đồng mẫu như thế nào; Điều này đặc biệt phù hợp với ý kiến cho rằng khó có thể đàm phán với Grab vì trên thế giới, tại các quốc gia trong khu vực như Singapore, Thái Lan, Indonesia, hợp đồng dịch vụ giữa hai bên đã là tiền lệ và đang diễn ra phổ biến;

  3. Vì cả hai loại quan hệ ở trên đều chỉ bảo vệ quyền lợi một phía là Grab, nên rất cần Luật lao động 2019 điều chỉnh. Hơn nữa, không giống như quan hệ dân sự, thương mại, tài xế Grab vẫn "chịu sự quản lý điều hành" của Grab, dù chưa phải là "việc làm trả lương theo hợp đồng" nhưng tài xế Grab vẫn phải đảm bảo kết quả công việc nhất định mới nhận được chi phí dịch vụ.

  4. Chưa nói đến "người làm việc không có quan hệ lao động" vì chưa có quy định cụ thể trong Luật lao động 2019, nhưng đối với đối tượng lái xe (ôtô) thuộc các hợp tác xã đối tác của Grab thì Khoản 3a Điều 34 Nghị định 10/2020/NĐ-CP (Có hiệu lực từ 1/4/2020) quy định: Đơn vị kinh doanh vận tải phải “Ký hợp đồng lao động, đóng các loại bảo hiểm, tổ chức khám sức khỏe định kỳ và thực hiện đầy đủ các quyền lợi của người lao động (bao gồm cả lái xe, nhân viên phục trên xe) theo quy định của pháp luật về lao động”. Như vậy hiện giờ chỉ có người đi làm có quan hệ lao động như tài xế ô tô đang làm việc dưới cái ô của các hợp tác xã và được xác định là đơn vị kinh doanh vận tải, mới được bảo vệ. Việc bảo vệ đối tượng lái xe độc lập như oto xe máy mới ở diện "thảo luận", chưa nghiên cứu, chưa thống nhất.



TÀI XẾ CÔNG NGHỆ NÊN ĐƯỢC LUẬT NÀO ĐIỀU CHỈNH?


Bất kỳ luật nào điều chỉnh mối quan hệ giữa Grab & lái xe công nghệ, luật đó cũng cần đảm bảo hai mục tiêu quan trọng nhưng thường va đập nhai: Tăng trưởng kinh tế thương mại & duy trì phát triển xã hội. Để làm được điều này thì dù là bộluật nào, năng lực thực thi cần được bảo đảm, trên cơ sở các điều khoản rõ ràng, dễ hiểu, phổ biến pháp luật hiệu quả từ đó việc áp dụng mới đi vào thực tiễn.


Nhìn lại nhiều năm qua quan hệ lao động trong ngành sản xuất chế biến đã được đảm bảo & điều chỉnh một cách chính thức, chuẩn chỉnh theo Bộ Luật lao động 2012, thế nhưng việc đình công tự phát để người lao động đẩy yêu sách hay tự bảo vệ quyền chính đáng vẫn còn diễn ra. Đối với Luật Thương mại, Dân sự, những hợp đồng lớn nhỏ vẫn còn gặp cảnh "treo" nếu có đưa đến tận tòa, đa số cá nhân hay pháp nhân yếu thế hơn vẫi phải "xuống nước" trước bên còn lại nhiều quyền thế, trừ những doanh nghiệp tập đoàn coi trọng chữ tín, thương hiệu trong kinh doanh.

Những doanh nghiệp vi phạm luật pháp tái đi tái lại, so với các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thì khả năng cạnh tranh của họ cao hơn hẳn nhờ chi phí tuân thủ thấp. Vòng tròn luẩn quẩn không dứt và những câu chuyện nóng như thế này chỉ có thể còn dư âm khi mỗi bên có hành động tiếp theo cụ thể như thế nào.


-----------------------------------------

Respect Vietnam - Make Vietnam a Better Workplace

Respect Vietnam - Xây dựng Việt Nam như một Nơi làm việc tốt đẹp hơn


Featured Posts
Recent Posts
Search By Tags
Follow Us
  • Facebook Classic
  • Twitter Classic
  • Google Classic

Respect Vietnam is the leading organisational excelence expert in Vietnam & in the region

 

 

The Services

The Insights

The Magazine

Tel: +84 888061222 

  • w-facebook
  • Twitter Clean
  • w-googleplus

​© 2020 by Respect Vietnam

All rights reserved